Po konwersji zostały utracone pewne fragmenty tekstu, tabel i rysunków a także wzorów.
Orginalny dokument zawierający pełne opracowanie
znajduje się na naszym
serwarze FTP pod adresem: ftp://itob.wil.pk.edu.pl/pub/zim_w
_bud
Mgr inż. arch. Marek Cyunel
1. Wprowadzenie
Każda technologia budownictwa ma swoje określone zalety i wady oraz określone warunki stosowania. Stąd też nieodzowna staje się koegzystencją i wzajemne uzupełnianie się różnych technologii. Jedną z najstarszych technologii stosowaną w budownictwa jest wznoszenie budynków murowanych.
Budownictwo tradycyjne z elementów drobnowymiarowych dominujące w Polsce do 1950 r. charakteryzuje się dużą pracochłonnością z uwagi na przewagę robót wykonywanych ręcznie.
Jest ono materiałochłonne. Występuje w niej różnorodność materiałów ściennych oraz znaczna rozmaitość stropów.
W latach pięćdziesiątych w kraju powstają pierwsze budynki o ścianach monolitycznych. Równolegle z tą technologią wznoszono budynki o konstrukcji szkieletowej oraz o ścianach z elementów prefabrykowanych. W latach siedemdziesiątych w związku z intensywnym rozwojem prefabrykacji konstrukcje monolityczne w sektorze państwowym i spółdzielczym były stosowane coraz rzadziej.
Formę przejściową między budownictwem tradycyjnym i uprzemysłowionym stanowi budownictwo tradycyjne udoskonalone (częściowo uprzemysłowione).
Charakteryzuje się ono zastosowaniem prefabrykatów do budowy nadproży, stropów, dachu, klatki schodowej, ściany są wykonywane tradycyjnie.
Początki uprzemysłowienia budownictwa charakteryzują się dynamicznym a jednocześnie żywiołowego rozwoju prefabrykacji budowlanej.
W budownictwie monolitycznym uprzemysłowienie pojawia się w stosowaniu różnorodnych urządzeń formujących, prefabrykowanych siatek i szkieletów zbrojenia oraz wytwarzanej w wytwórniach mieszanki betonowej.
Technologie monolityczne przezywają swój renesans. W porównaniu z technologiami prefabrykowanymi technologia monolityczna cechuje się znacznie większą elastycznością rozwiązań oraz mniejszymi , kapitałochłonnością, pracochłonnością i materiałochłonnością.
Około 80 % wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego w kraju było realizowane w systemach wielkopłytowych o zróżnicowanym stopniu elastyczności i uniwersalności projektowej oraz technologicznej.[3]
Budownictwo polskie jest na etapie poważnego przeobrażenia technologicznego i organizacyjnego. Przeobrażeniom technologicznym ulega budownictwo wielorodzinne oraz budownictwo jednorodzinne. Model technologiczny budownictwa uprzemysłowionego występujący w poprzednim okresie realizowany głównie w technologii z wielkowymiarowych elementów nie odpowiada aktualnie społecznym potrzebom. [3]
Kierunki przemian w zakresie technologii przedstawiają się następująco :
- stosowanie nowych rozwiązań ścian konstrukcyjnych z różnego rodzaju materiałów,
bloczków, kształtek nadających się do montażu bez użycia sprzętu dźwigowego;
- rozwój i stosowanie technologii monolitycznych, również przy użyciu deskowań traconych
stanowiących izolację termiczną;
Konieczność wprowadzania nowych energooszczędnych technologii oraz zmian strukturalnych wynika z ciągłego wzrostu cen energii, materiałów budowlanych oraz robocizny.
Stąd też rzeczą pierwszoplanową jest zwiększenie roli ekonomiki budownictwa oraz dostosowanie jej do wymogów rynkowych, czyli kształtujących się potrzeb w zakresie budownictwa.
Formy i rozwiązania konstrukcyjno-materiałowe zabudowy mieszkaniowej stanowią podstawowy element w kształtowaniu kosztów mieszkalnictwa.
Racjonalizacja rozwiązań konstrukcyjno-materiałowych dla niskiego budownictwa (1-4 kondygnacji) idzie w kierunku zmniejszenia pracochłonności pracy, zmniejszenia masy konstrukcji nośnych, zmniejszenia energochłonności i transportochłonności, wykorzystania miejscowych materiałów, ograniczenia w stosowaniu ciężkich maszyn budowlanych. A zatem, elementy ekonomiki realizacji wywierają szczególny wpływ na rozwiązania materialowo-konstrukcyjne. Obserwuje się aktualnie odejście od masowej prefabrykacji na korzyść robót tradycyjnych.
Istotnymi elementami obok walorów funkcjonalnych i estetycznych jest koszt budowy oraz koszt eksploatacji. Należy przy tym podkreślić, że w naszych warunkach przy stosowaniu technologii tradycyjnych koszty realizacji stanu surowego pochłaniają około 50 % środków finansowych [1] [6].
W krajach wysoko rozwiniętych stosuje się szereg nowych i względnie tanich rozwiązań określonych mianem energooszczędnego budownictwa. Przykładowo wskaźniki zużycia energii cieplnej na ogrzewanie i ciepłą wodę oscylują w energooszczędnych rozwiązaniach w granicach 80-120 kWh/m2 . rok). U nas wskaźnik ten wynosi 385 kWh/m2 . rok), a nawet dochodzi do 450, głównie wynikający ze stosowania technologii o słabych walorach cieplnych. Dopiero w roku 1992 wprowadzono istotne obostrzenia w zakresie ochrony cieplnej budynków w postaci normy PN-91/B-02020.
Również problemy ekologiczne ostatnio wywierają duży wpływ na budownictwo mieszkaniowe.
Ze względu na powstanie luki technologicznej zaczęto przechodzić na rozwiązania o cechach europejskich.
Stosowanie w kraju w budownictwie mieszkaniowym rozwiązania dzieli się na tradycyjne i systemowe.
W literaturze fachowej można znaleźć szczegółowe informacje na temat różnych tradycyjnych rozwiązań technologii budowlanych, jednakże rozwiązania systemowe są chronione przez ich autorów oraz firmy.
Nowe normowe wymagania cieplne oraz dostępność na rynku udoskonalonych materiałów budowlanych spowodowało duży postęp w tradycyjnym budownictwie szczególnie jednorodzinnym.
A oto przykłady niektórych systemowych rozwiązań budowlanych :
Istnieje ponadto szereg kompleksowych systemów energooszczędnego budownictwa niskiego z elementów drobno i średniowymiarowych jak np. :
W warunkach gospodarki rynkowej, przy dostępności bogatego asortymentu materiałów budowlanych, podstawowe elementy budynku mogą być wykonywane wieloma sposobami. W celu wyznaczenia najtańszych rozwiązań spośród możliwych do realizacji w danych warunkach ze względów technicznych winno się wykonywać analizy kosztowe na wszystkich etapach projektowania.
Dla podjęcia najkorzystniejszej decyzji przez inwestora winno się każdą koncepcję projektanta i konstruktora przetworzyć na koszty.
Niezbędnym bowiem warunkiem efektywnego projektowania jest możliwość oceny wariantowych rozwiązań projektowych.
Wartość ekonomiczna jako ocena syntetyzująca stanowi takie mierniki jak, cena, koszt, zysk, itp.
Poszczególne kryteria ocen na różnych etapach projektowania mogą być zmienne. Jedną z miar systemu budowania jest jego technologiczność (jakość technologiczna) zapiewniająca odpowiednie skutki techniczno-ekonomiczne.
Z uwagi na znaczne skutki techniczno-ekonomiczne budownictwa systemowego nieodzownym składnikiem procesu projektowania winna być optymalizacja rozwiązań projektowych.
Mieszkaniowe budownictwo wielorodzinne aktualne jest o wiele ładniejsze, bardziej funkcjonalne ale niewątpliwie droższe od swoich pierwowzorów wielkopłytowych. Nowe budynki są stosunkowo niskie przypominające wyglądem domy jednorodzinne w zabudowie szeregowej. W większości przypadków obserwuje się że domy jednorodzinne realizuje się głównie w technologii tradycyjnej z materiałów ceramicznych lub o konstrukcji szkieletowej ze spadzistymi dachami.
W rozwiązaniach projektowych szczególną uwagę przywiązuje się do minimalnego zużycia energii cieplnej na ogrzewanie.
Postęp techniczny w budownictwie dotychczas w dużej mierze opierał się na rozwoju technologii materiałów i elementów budowlanych.
Poglądy na dotychczasowe kierunki rozwoju rozwiązań konstrukcyjno-materiałowych ulegają ciągłej weryfikacji. Ostatnio w wielu krajach europejskich podjęto działania w zakresie racjonalizacji zużycia energii, w tym również w budownictwie. W szczególności podjęto intensywne badania nad ustaleniem energochłonności poszczególnych materiałów jak i elementów konstrukcyjnych oraz całych budynków mieszkalnych.
Znajomość nakładów energii do wyprodukowania materiałów i konstrukcji jak również nakład energii na transport oraz wbudowanie stwarza podstawę do optymalnego doboru konstrukcyjno-materiałowych rozwiązań budynków przy zapewnieniu ich termoizolacyjności.
Energochłonność obok kapitałochłonności i materiałochłonności staje się równorzędnym kryterium oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjno-budowlanych.
W ocenie tej efektywności istotną rolę spełnia nie tylko energochłonność technologiczna i wykonawcza, ale również eksploatacyjna.
Jak wykazały badania w RFN budynki jednorodzinne są przeciętnie o 25 % bardziej energochłonne od wielorodzinnych [7]. Na zmniejszenie zużycia energii w budownictwie mieszkaniowym decydujący wpływ mają czynniki techniczne. Znaczne ilości energii zużywa się na transport materiałów i wyrobów budowlanych. Jednakże decydujący wpływ na zużycie tej energii ma ogrzewanie pomieszczeń w okresie eksploatacji budynku.
Materiały budowlane mają wpływ nie tylko na kształtowanie kosztów realizacji obiektów (koszty pierwotne) lecz także decydują w dużej mierze o kosztach utrzymania (koszty wtórne). Pomiędzy tymi kosztami istnieją złożone zalezności. Rodzaj zastosowanego materiału pod kątem ich jakości i trwałości ma istotny wpływ na częstotliwość napraw. Znajomość wpływu tych czynników w procesie programowania projektowania i realizacji ma istotny wpływ na koszty eksploatacji obiektów. Chodzi między innymi o ustalenie najkorzystniejszych relacji ekonomicznych między jakością i trwałością zastosowanych materiałów w rozwiązaniach konstrukcyjnych , a kosztami utrzymania budynków.
Należy wskazać, że w skład cen mieszkań wchodzą koszty realizacji robót budowlano-montażowych, instalacyjnych oraz przyłączy do sieci uzbrojenia terenu, koszty zagospodarowania terenu, obsługi inwestycji, dokumentacji.
Decydującym składnikiem kosztów pośrednich są coraz w większym stopniu koszty terenu. Ponadto koszty budowy mieszkań są obciążone dodatkowo kosztami uzbrojenia terenu, które poza przyłączami do sieci były do niedawna finansowane z innych źródeł.
Według informacji Instytutu Gospodarki Mieszkaniowej kształtowanie cen w spółdzielczym budownictwie mieszkaniowym w 18 miastach w Polsce przedstawia się następująco : [2]
tabela 1.
|
Średnie ceny 1 m2 mieszkania w zł. |
|
średnie |
minimalne |
maksymalne | |
|
Budownictwo kredytowe |
864,3 |
650,0 |
1362,0 |
|
Budownictwo bezkredytowe |
757,4 |
475,9 |
1000,0 |
W ostatnim czasie ukazało się wiele informacji i publikacji związanych ze stanem budownictwa mieszkaniowego i jego regresem. Dotyczą one głównie działań organizacyjnych stymulujących działalność inwestycyjną np. uregulowania organizacyjno-prawne, prawo budowlane, zagospodarowanie przestrzenne, stanowiące podstawę dla działalności inwestycyjnej..
Oceniając efekty rzeczowe budownictwa mieszkaniowego w latach 1994-1995 zauważa się zmiany w strukturze technologii wznoszenia budynków mieszkalnych.
Budynki mieszkalne oddane do użytku według technologii ich wznoszenia oraz przeciętne cykle realizacji w 1994 podane w tab. 2 [1]
|
Wyszczególnienie |
Liczba budynków |
Kubatura budynku |
Przeciętny cykl realizacji budynków w miesiącach |
|
Ogółem |
2346 |
10861,0 |
100,0 |
23,3 |
|
Budynki wzniesione metodą wielkopłytową wielkoblokową monolityczną tradycyjną udoskonaloną pozostałą |
416 145 58 1357 370 |
2957,3 1329,8 704,7 4835,5 993,5 |
27,6 12,2 6,5 44,5 9,2 |
29,2 24,3 34,2 23,2 26,3 |
Zapewnienie jakości odpowiadającej potrzebom użytkownika staje się dominującym w dziedzinie budowlanej. Niewątpliwie istnieją pewne optymalne poziomy jakości projektowej jak i jakości wykonawczej. Problemy zapewnienia poziomu jakości wiążą się zawsze z
kosztem. Do podstawowych czynników zapewnienia jakości należy zaliczyć niezawodność , funkcjonalność, technologiczność.
W gospodarce konkurencyjnej jakość jest jednym z istotnych czynników konkurencji. Zwykle podwyższenie jakości pociąga za sobą wzrost kosztów.
Efektywność danego systemu technologii należy mierzyć wartością użytkową wyrażającą się w funkcjonalności, niezawodności w eksploatacji, trwałości, nowoczesności, estetyce [4].
Zdolność spełniania tych funkcji w aspekcie wielu kryteriów przez określony system technologii , winno stanowić miarę kompleksowej oceny.
Heirarchizacja ważności tych czynników ocen jest w dużym stopniu subiektywna. Zwykle w praktyce dokonuje się oceny danego systemu na podstawie wybranych cech.
Należy przy tym podkreślić, że poziom jakości systemu i jego ocena są zmienne w czasie i w przestrzeni [4].
W każdym przypadku dla właściwej oceny danego systemu technologii potrzebna jest znajomość kosztów kształtowania jakości w ramach określonej polityki gospodarczej.
Literatura :
Warszawa 07(66) 1996
3. Z. Nowak, M. Michlewicz "Mieszkalnictwo - Formy i rozwiązania konstrukcyjno-
materiałowe zabudowy mieszkaniowej. Izba Projektowania Budowlanego, Warszawa
6 (53) 1996
4. A. Sobocińska "Wytyczne projektowania kompleksowego systemu zapewnienia jakości
w przedsiębiorstwach budowlanych zgodnych z zaleceniami normy ISO 9000 (EN 29000)
5. I. Durlik "Inżynieria Zarządzania - Strategia i projektowanie systemów produkcyjnych
w gospodarce rynkowej" WN, Katowice 1993
6. B. Kierski "Energochlonność materiałów i konstrukcji budowlanych w RFN, Inż. i Bud.
nr 7 - 1983
7. B. Kierski "Wpływ materiałów na koszty utrzymania budynków w RFN" Przegląd
Budowlany 4/1983, Warszawa
8. M. Cyunel, M. Jonak "Wpływ rozwiązań projektowych na koszty budownictwa
mieszkaniowego" - 27-29.09.1995 Strbskie Pleso. Konferencja